Wyroki TSUE dotyczące sankcji kredytu darmowego – co tak naprawdę oznaczają dla kredytobiorców orzeczenia TSUE?

Jeszcze na początku 2025 roku wiele ważnych kwestii dotyczących sankcji kredytu darmowego pozostawało nierozstrzygniętych. Od tego czasu zapadło jednak kilka istotnych wyroków TSUE i polskich sądów. Dotyczyły m.in. RRSO, obowiązków informacyjnych kredytodawcy, zasad zmiany opłat oraz naliczania odsetek od kosztów kredytu. Dziś wiemy więc znacznie więcej o tym, jakie błędy w umowie kredytu konsumenckiego mogą mieć znaczenie dla zastosowania SKD. Co dokładnie orzekł TSUE i jak najnowsze rozstrzygnięcia wpływają na Twoją sytuację?

Wyrok TSUE w sprawie C-472/23 – RRSO i obowiązki informacyjne banku wobec kredytobiorcy

Dnia 13 lutego 2025 roku zapadł wyrok dotyczący polskiej sankcji kredytu darmowego. Sprawa C-472/23 trafiła do TSUE z Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy. Sąd chciał przede wszystkim wiedzieć, jak oceniać:

1. RRSO, które może okazać się nieprawidłowe w związku z późniejszym uznaniem niektórych warunków umowy za nieuczciwe,
2. niejasne zasady zmiany opłat i prowizji oraz
3. czy polska sankcja jest proporcjonalna do naruszeń popełnionych przez kredytodawcę.

Trybunał musiał więc odpowiedzieć na trzy ważne z punktu widzenia konsumentów pytania:

• Kiedy błąd dotyczący RRSO może oznaczać naruszenie obowiązku informacyjnego,
• Jak dokładnie bank powinien opisać zasady zmiany kosztów kredytu,
• Czy bank może stracić prawo do odsetek i innych kosztów kredytu w razie naruszenia swoich obowiązków.

Kiedy błędne RRSO może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego?

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania ma pokazać konsumentowi, ile naprawdę kosztuje kredyt. Dzięki niej jeszcze przed podpisaniem umowy możesz porównać kilka ofert i ocenić, która z nich jest najkorzystniejsza. W wyroku z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23 TSUE wskazuje jednak, że nie każdy przypadek nieprawidłowego RRSO oznacza automatycznie naruszenie obowiązku informacyjnego. Jeżeli RRSO okazało się zawyżone dlatego, że niektóre warunki umowy zostały uznane za nieuczciwe, nie stanowi to samo w sobie naruszenia obowiązku ze strony banku.

Co to oznacza w praktyce? W sprawach o sankcję kredytu darmowego nie wystarczy zauważyć, że RRSO jest nieprawidłowe. Trzeba sprawdzić, z czego wynika ta nieprawidłowość oraz czy w chwili zawarcia umowy kredytodawca prawidłowo wywiązał się z obowiązków informacyjnych. Dopiero to pozwala ustalić, czy w konkretnej sprawie można skorzystać z sankcji kredytu darmowego.

Niejasne zasady zmiany kosztów kredytu a obowiązek informacyjny banku wobec konsumenta

Inaczej TSUE podszedł do zapisów pozwalających bankowi zmieniać opłaty i prowizje. Jeśli umowa przewiduje możliwość podwyższenia kosztów, konsument powinien być w stanie ustalić, kiedy, z jakiego powodu i na jakich zasadach bank może je zmienić. Samo odwołanie się do wskaźników lub okoliczności trudnych dla konsumenta do zweryfikowania może być niewystarczające, jeżeli przeciętny konsument nie jest w stanie sprawdzić, czy wystąpiły przesłanki zmiany opłat ani jaki mają one wpływ na ich wysokość. Ostatecznie to sąd musi jednak sprawdzić charakter naruszenia w konkretnej umowie.

Ważna była również odpowiedź dotycząca samej sankcji. TSUE potwierdził, że gdy bank naruszy obowiązek informacyjny w sposób, który sprawi, że konsument nie będzie mógł ocenić zakresu swojego zobowiązania, może mieć prawo do skorzystania z SKD. Ocena należy tu do sądu orzekającego w danej sprawie. 

Wyrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2026 r. – odsetki od kredytowanych kosztów kredytu

Kolejne ważne rozstrzygnięcie zapadło dnia 23 kwietnia 2026 roku w sprawie C-744/24. Tym razem problem dotyczył praktyki spotykanej w umowach kredytu konsumenckiego: bank finansował koszt związany z kredytem, np. składkę ubezpieczeniową, a następnie naliczał od tej kwoty odsetki tak samo jak od środków faktycznie udostępnionych kredytobiorcy.

Czy bank może naliczać odsetki od prowizji i pozaodsetkowych kosztów kredytu gotówkowego?

TSUE uznał, że stopa oprocentowania kredytu nie może być stosowana do kwot, które same stanowią koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Dotyczy to np. skredytowanej prowizji czy obowiązkowej składki ubezpieczeniowej.

Przykład: Otrzymujesz 40 000 zł kredytu, a bank dolicza do niego 5 000 zł prowizji. Jeśli następnie pobiera odsetki od 45 000 zł, a nie od 40 000 zł (czyli uwzględnia także prowizję), w praktyce płacisz odsetki również od kwoty wchodzącej w koszt kredytu. Stanowisko TSUE jest w tym zakresie jasne – koszty udzielenia kredytu konsumenckiego nie mogą być traktowane tak samo jak kapitał faktycznie oddany do Twojej dyspozycji.

Nie oznacza to jednak, że każde naliczanie odsetek od kosztów kredytu automatycznie prowadzi do SKD. Wyrok C-744/24 rozstrzyga zasady oprocentowania, natomiast zastosowanie sankcji kredytu darmowego nadal wymaga sprawdzenia konkretnej umowy i ustalenia, czy kredytodawca naruszył obowiązki objęte art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Całkowita kwota kredytu a całkowity koszt kredytu – dlaczego to rozróżnienie jest ważne?

To właśnie tutaj przez lata pojawiało się wiele sporów.

1. Całkowita kwota kredytu oznacza środki oddane konsumentowi do dyspozycji. Nie powinny się w niej znajdować kwoty przeznaczone na pokrycie kosztów takich jak prowizja, odsetki czy obowiązkowe opłaty.
2. Całkowity koszt kredytu obejmuje wydatki, które konsument ponosi w związku z umową – m.in. odsetki, prowizje czy określone koszty ubezpieczenia.

Te dwie wartości trzeba więc wyraźnie od siebie oddzielić. Jak wskazał również Sąd Najwyższy, całkowita kwota kredytu nie może obejmować kredytowanych kosztów kredytu, a ich nieprawidłowe ujęcie może wpływać także na RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty.

Wyrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2026 r. ma znaczenie również dlatego, że przepisy dotyczące tych pojęć wynikają z unijnej dyrektywy 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki. Jeżeli więc Twoja umowa włącza koszty kredytu do całkowitej kwoty kredytu albo przewiduje naliczanie odsetek od takich kosztów, jest to jeden z elementów, które warto dokładnie przeanalizować.

Jak najnowsze orzeczenia TSUE wpływają na wyroki polskich sądów w sprawie sankcji kredytu darmowego?

Wyrok TSUE nie oznacza, że każda sprawa dotycząca kredytu lub pożyczki automatycznie kończy się wygraną konsumenta. Polskie sądy nadal analizują konkretną umowę i sprawdzają, czy przy zawarciu umowy kredytu bank rzeczywiście naruszył swoje obowiązki. Sąd bierze pod uwagę m.in. sposób określenia kosztów, wysokość wypłaconej kwoty kredytu czy informacje przekazane kredytobiorcy. Najnowsze orzeczenia TSUE dają jednak sądom znacznie więcej wskazówek, jak oceniać przesłanki do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Widać to już w najnowszych rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego, który coraz częściej odwołuje się do stanowiska Trybunału przy ocenie umów kredytu konsumenckiego.

Roczny termin na złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego – co orzekł Sąd Okręgowy w Warszawie

W polskich sądach pojawiły się też ważne rozstrzygnięcia dotyczące terminu na skorzystanie z SKD. W wyroku z 20 listopada 2024 r. (sygn. XXV C 452/22) Sąd Okręgowy w Warszawie przyjął, że roczny termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego należy liczyć od całkowitego wykonania umowy, czyli co do zasady od spłaty kredytu przez konsumenta. Takie podejście jest korzystne dla kredytobiorców, ponieważ oznacza, że termin nie rozpoczyna się już w momencie wypłaty kredytu.

Kwestia ta nie jest jednak jeszcze ostatecznie przesądzona. Do Sądu Najwyższego trafiły pytania o to, czy termin 1 roku należy liczyć od wykonania umowy przez sam bank, czy dopiero od wykonania jej przez obie strony.

Sąd Najwyższy o przesłankach zastosowania sankcji kredytu darmowego w wyroku z 8 lipca 2026 r.

8 lipca 2026 roku Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę II CSKP 89/26. Dotyczyła umowy kredytu, w której bank naliczał odsetki również od skredytowanej prowizji. Spór obejmował także sposób określenia RRSO, całkowitej kwoty kredytu oraz zasad zmiany opłat i prowizji. Dla kredytobiorców szczególnie ważny jest jeden wniosek: do skutecznego skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie trzeba więc udowadniać, że bank popełnił kilka różnych błędów jednocześnie.

Sąd Najwyższy odniósł się też bezpośrednio do wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 roku i potwierdził, że składniki kosztu kredytu nie powinny być oprocentowane tak, jak kapitał. To pokazuje, że najnowsze orzecznictwo TSUE już wpływa na sposób, w jaki polskie sądy oceniają postanowienia umów kredytu konsumenckiego.

Czy po najnowszych wyrokach łatwiej skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Jeszcze kilkanaście miesięcy temu wiele kwestii dotyczących SKD było różnie ocenianych przez sądy. Dziś sytuacja jest bardziej uporządkowana. Wiadomo już więcej o RRSO, zmianie kosztów kredytu, skredytowanych prowizjach czy naliczaniu odsetek także od kosztów kredytu.
Nie oznacza to jednak, że każda umowa zawierająca błąd daje automatycznie prawo do „darmowego kredytu”. Najważniejsze pozostaje ustalenie, czy bank rzeczywiście naruszył jeden z obowiązków, z którymi ustawa wiąże sankcję kredytu darmowego.

Jakie błędy w umowie kredytu konsumenckiego mają dziś największe znaczenie?

Po najnowszych wyrokach szczególną uwagę warto zwrócić na:

• nieprawidłowo wyliczone RRSO,
• niejasne zasady zmiany opłat i prowizji,
• błędne określenie całkowitej kwoty kredytu lub całkowitego kosztu kredytu,
• naliczanie odsetek od skredytowanej prowizji i innych kosztów,
• brak wymaganych informacji lub ich niejasne zamieszczenie w umowie kredytu konsumenckiego.

To właśnie na takie elementy coraz częściej zwracają uwagę sądy. Aby skutecznie skorzystać z SKD trzeba jednak jeszcze ustalić, jaki obowiązek kredytodawcy został naruszony i czy ustawa przewiduje w takiej sytuacji możliwość skorzystania z sankcji.

Czy każdy błąd banku daje prawo do sankcji kredytu darmowego?

Jeśli masz kredyt konsumencki, najnowsze wyroki TSUE i Sądu Najwyższego mogą mieć bezpośrednie znaczenie dla Twojej umowy. Warto sprawdzić przede wszystkim RRSO, sposób naliczania odsetek, prowizje i zasady zmiany kosztów. Nie każdy błąd banku daje prawo do sankcji kredytu darmowego, ale nawet jedno istotne naruszenie może mieć znaczenie. Jeśli chcesz wiedzieć, czy możesz skorzystać z SKD, skontaktuj się z nami. Przeanalizujemy Twoją umowę i sprawdzimy, jakie masz możliwości.